Kilka dni temu mieliśmy okazję uczestniczyć w pracach ekshumacyjnych w miejscowości Zdziary w powiecie niżańskim. Prace ekshumacyjne na tym terenie prowadzone są przez rzeszowskich archeologów, na zaproszenie których mogliśmy uczestniczyć w badaniach i w niewielkim stopniu przyczynić się do zwiększenia liczby pozyskanych dotychczas zabytków. Pochówki w Zdziarach najpewniej pochodzą z okresu I Wojny Światowej i dotyczą walk toczonych na tym terenie w 1914 roku między armiami austro-węgierską a rosyjską. Na tym etapie badań archeolodzy nie są w stanie jednoznacznie stwierdzić, jakie były wojenne losy pochowanych żołnierzy. Opracowanie pozyskanych w czasie prac zabytków powinno rzucić wiele światła na całą historię. Znalezione jednak w grobie, jak również w ziemi wydobytej z wykopu kulki szrapnelowe mogą sugerować, że pochowani żołnierze zginęli podczas prowadzonych walk.

 

Na razie można z dużą dozą pewności stwierdzić, że zmarli byli żołnierzami armii imperium rosyjskiego, poległymi w czasie działań wojennych związanych z walkami o przeprawy na Sanie w okolicach Rudnika, prowadzonych jesienią 1914 roku, lub też z kontrofensywą austriacką roku 1915.

Postawione przed nami zadanie dotyczyło przeszukania wykrywaczem metalu ziemi pochodzącej z nadkładu, a więc z wierzchnich warstw gleby zdjętych w miejscach zaplanowanych badań. W przeszłości prowadziliśmy podobne badania, których efektem było pozyskanie wielu ciekawych zabytków. Tym razem również liczyliśmy na odkrycie artefaktów, które mogłyby być pomocne w pełniejszym zrozumieniu historii poległych żołnierzy.

Miejsce akcji położone jest na terenie malowniczego lasu nieustannie strzegącego od wielu dziesięcioleci swych tajemnic. Piękno i spokój roztaczającej się tam przyrody rozwiewają obecnie odkryte groby żołnierskie, mocno poruszające swym widokiem. Są one z pewnością niezatartym dowodem tragicznych wydarzeń rozgrywających się w tej okolicy ponad sto lat temu.

Po przybyciu na miejsce spotkałem archeologów z zapałem pracujących w wykopach.
Po krótkim przywitaniu się i ustaleniu zakresu prac zacząłem przeszukiwać wskazany teren w około wykopu. Ziemia okazała się być mocno nabita zabytkami. Co kilka minut na powierzchni pojawiały się kolejne elementy wyposażenia poległych żołnierzy – guziki, ozdoby, moneta, krzyżyki. W sumie podczas kilkugodzinnych poszukiwań udało się pozyskać kilkadziesiąt zabytków. Co jakiś czas widok spoczywających poniżej żołnierzy, nasuwał myśli związane z życiem i śmiercią, z bestialstwem wojny i bohaterstwem poległych. Spoczywający w grobie żołnierze byli w większości młodymi chłopcami, których plany życiowe i marzenia przerwała wojna, zabierając im to co najcenniejsze – życie.

Cieszę się bardzo, że po raz kolejny współpraca miedzy archeologami, a naszym stowarzyszeniem była możliwa i po raz kolejny zakończyła się sukcesem. Za kilka – kilkanaście dni planujemy po raz drugi większą grupą odwiedzić miejsce badań, aby znowu przeszukać ziemię, jak również przeprowadzić badania georadarem, mające na celu zlokalizowanie kolejnych masowych grobów znajdujących się prawdopodobnie w niedalekiej okolicy.
O przebiegu i wyniku kolejnych badań w Zdziarach napiszemy z pewnością w kolejnym artykule.

Poniżej udostępniamy zdjęcia z dotychczasowych znalezisk.

Foto – Tomasz Tokarczyk

prospektor